Markt en Macht (januari 2026)

MARKT EN MACHT - SPELER OF SPEELVELD IN DE HEGEMONIE STRIJD

De wereldorde waarin Nederland en Europa decennialang konden floreren, is fundamenteel veranderd. De Verenigde Staten en China zijn verwikkeld geraakt in een strijd om de hegemonie, waarin internationale afhankelijkheden steeds vaker worden ingezet als machtsmiddel. Europa bevindt zich in deze machtsstrijd in een ongemakkelijke positie: sterk in regels en waarden, maar kwetsbaar waar het gaat om strategische autonomie en handelingsvermogen.

Het nieuwe DenkWerk-rapport analyseert hoe Europa in deze positie terecht is gekomen en waar de grootste asymmetrische afhankelijkheden liggen. Niet elke afhankelijkheid is problematisch, maar daar waar hoog maatschappelijk belang samenvalt met een zwakke autonomie, ontstaat geopolitieke kwetsbaarheid. Denk aan defensie, clouddiensten, kritieke grondstoffen en nieuwe sleuteltechnologieën zoals AI.

Het rapport laat zien dat Europa beschikt over aanzienlijke sterktes — een grote interne markt, kennis, kapitaal en unieke industriële posities — maar dat deze onvoldoende worden ingezet als strategische drukpunten. Tegelijkertijd is het huidige Europese beleidsmodel sterk gericht op regulering en vraagsturing, terwijl andere machtsblokken juist capaciteit bouwen en schaal organiseren.

DenkWerk verkent in dit rapport twee strategische richtingen om asymmetrische afhankelijkheden te verminderen: het opbouwen van strategische autonomie waar dat noodzakelijk is, en het versterken van strategische onmisbaarheid waar Europa unieke posities kan innemen. Daarbij werken we handelingsperspectieven uit voor de korte en middellange termijn, en bespreken we wat dit vraagt van Europese besluitvorming en samenwerking binnen en buiten Europa.

De centrale boodschap is ongemakkelijk maar onontkoombaar: strategische autonomie is niet gratis. Zij vraagt om keuzes, investeringen en soms het inleveren van een stukje markt-efficiëntie. Tegelijkertijd is niet handelen een keuze voor toenemende afhankelijkheid en afnemende geopolitieke invloed.

Download het rapport

DenkWerk: Markt en Macht - Speler of speelveld in de hegemonie strijd

Coalitie analyse: verken de interactieve tool 

In samenwerking met KickstartAI hebben we een coalitie analyse uitgevoerd die inzicht geeft in de mate van overeenstemming tussen landen binnen en buiten Europa per beleidsthema. Op basis van zowel Europese raadsposities als het stemgedrag in de Algemene Vergadering van de VN ontstaat een breed beeld van geopolitieke positionering. Via de interactieve tool van KickstartAI kunnen deze Europese en mondiale coalities per onderwerp worden verkend.

DenkWerk en KickstartAI: Coalitie analyse

Auteurs: Barbara Baarsma, Bernard ter Haar, Boudewijn Wijnands, Cascha van Wanrooij, Frans Blom, Hans Wijers, Haroon Sheikh, Jaap Winter, Marelle van Beerschoten, Marion Koopman en Yashvir Gangaram Panday

Appendix: DenkWerk: Markt en Macht - Online appendix